Trang chính » Chuyên mục » Giáo dục »

Định kiến trong thái độ học Phật

Tác giả : Thiên Hạnh

minh họa, ảnh Đất Võ

Sâu trong tiềm thức, mỗi con người đều có những quy chuẩn với cơ chế tự ổn định và tự trì chấp. Thành kiến và cao sâu hơn định kiến là một dạng xu thế tâm lý đối với các đối tượng là cá nhân, một cộng đồng, một lĩnh vực xã hội,… nó quy định cách nhìn cách đánh giá về các đối tượng và hệ quả là chủ thể sẽ có những hành xử quy thuộc, khó ra ngoài sự điều chỉnh của định kiến. Định kiến vì thế có vai trò kìm tỏa, chi phối con người, lệ thuộc hóa họ, khiến họ bị tước mất sự tự tại trong ý nghĩ và hành vi một sự nô lệ tâm thức bền bỉ mà người trong cuộc khó có thể nhận ra để tự giải phóng mình.

Chuyện kể rằng một nhà thơ Đức nổi tiếng vốn là cây bút chủ lực của một tạp chí nọ một hôm vì sự hối thúc của tòa soạn buộc phải nộp gấp bản thảo cho kịp ra số báo mới nhất, ông vội vàng chộp lấy bản thảo để sẵn trên bàn và ra bưu điện, hấp tấp thế nào lại bốc nhầm mảnh giấy ghi nhớ của vợ chuẩn bị ra chợ sắm sửa thức ăn trong ngày. Ông ta cứ thế gởi về tòa soạn, nội dung mảnh giấy thế này:

Sáng nay ra chợ x.

Ưu tiên hàng rau củ

Nửa ký hành tây

Một cân cà rốt

Dăm trái cà chua

Bò ghi lê đủ ký

Cà ri một bịch

Táo đỏ cam vàng,….

Nhận được bản thảo, ban đầu ban biên tập cũng ngỡ ngàng, nhưng vì tên tuổi nhà thơ quá nổi tiếng, biết đâu là một cách diễn đạt thi ca mới lạ chăng (!), thế là sau một hồi họp bàn họ quyết định cho “bài thơ” lên khuôn để kịp ra báo. Thật không ngờ ngày hôm đó tòa soạn thắng lớn, số lượng in gấp đôi mà vẫn không đủ bán. Cùng chung tâm trạng với tòa soạn, độc giả ban đầu cũng bị sốc khi đọc nội dung “bài thơ” nhưng vì uy tín tòa soạn và đặc biệt là sự lừng danh xưa nay của nhà thơ, dù khó hiểu nhưng họ vẫn tỏ ra am hiểu và cứ theo nhau tán thưởng sự uyên áo, độc và lạ của “bài thơ”. Nhà thơ nọ được một vụ bội thu ngoài dự tưởng! Vậy mới hay hiện tượng thần tượng hóa một ai để rồi đánh đồng tất cả những gì thuộc về họ đều là toàn bích, là một sự thật phổ biến xưa nay.

Một tác giả lớn xuất hiện trong một trang web chuyên về nghệ thuật dưới một nickname lạ lẫm, bài viết bị độc giả thờ ơ thậm chí còn phải nhận lấy những comment không mấy hay ho. Thời gian sau khi biết nick đó là của một nhà nghiên cứu tầm cỡ thì mọi thái độ đều thay đổi hẳn, người ta đua nhau đọc và không ngớt tán dương. Sự khách quan và trong sáng lắm khi bị đánh bại bởi thành kiến và định kiến!

Điều đáng nói ở đây là những hệ quả khó lường nghiêng về tiêu cực do thành kiến và định kiến thì vô vàn dạng thức, ảnh hưởng trong vô số lĩnh vực. Người ta vẫn thường nhắc đến từ tiên niệm (preconception) như một sự định hướng cố hữu của tư duy. Người học và tu Phật cố nhiên phải bằng vũ khí của chánh kiến để suy nghiệm thay vì dùng thành kiến và định kiến để suy xét mọi đối tượng. Bởi vì xu hướng hành vi (chánh nghiệp, chánh mạng hoặc tà nghiệp, tà mạng) được định hướng bởi nhận thức của chủ thể (chánh kiến, chánh tư duy hoặc tà kiến, tà tư duy).

Những gì thuộc về tín lý, tín điều hay tín ngưỡng gần mức cực đoan đều là sự sa đọa của tâm linh. Minh chứng rõ nhất là những tôn giáo thần quyền thường có điểm chung là mặc định niềm tin không cần kiểm chứng, duy chỉ có Đức Phật muốn mọi người đều cần phải trắc nghiệm tất cả những thông tin tiếp cận, đó chính là biệt tính của Đạo Phật về sự đề cao sự tự do trong lộ trình tư duy mỗi cá nhân nhằm phóng hoạt những tinh ba tồn hữu trong nội giới tâm thức của chính họ ngõ hầu tránh những vết xe của sự nô lệ thâm căn cố đế dưới bóng đen của các chủ thuyết hư ngụy. Trong Kinh Kalama thuộc Tăng Chi Bộ III, đức Phật đã cảnh tỉnh rằng hãy đừng vội đặt niềm tin vào bất cứ điều gì (kể cả những lời dạy của Ngài) khi chưa có sự kiểm chứng thông qua sự thực hành:

Chớ vội tin điều gì chỉ vì điều đó là truyền thuyết: Ngài muốn chúng ta thoát khỏi những nguồn thông tin, kết quả của sự hỗn dung giữa lịch sử và hư cấu.

Chớ vội tin điều gì chỉ vì điều đó là truyền thống: Ngài dạy chúng ta không dùng tiêu chuẩn “xưa bày nay làm” coi đó là thước đo chân lý.

Chớ vội tin điều gì chỉ vì điều đó được số đông nhắc đến hay truyền đạt: Ngài muốn chúng ta hiểu rằng: sự chênh lệch tỷ lệ trong mọi cách nhận định không có nghĩa chân lý thuộc số đông, hiệu ứng số đông hay tâm lý bầy đàn là điều nên tránh.

Chớ vội tin điều gì chỉ vì điều đó được ghi lại trong Kinh điển sách vở: Ngài cảnh tỉnh chúng ta: phương tiện thể hiện những chuẩn mực đạo đức là ngôn ngữ (văn bản), ngôn ngữ không phải chân lý vì sự hạn chế nhất định của nó trong biểu đạt chân lý.

Chớ vội tin điều gì chỉ vì điều đó thuộc lý luận siêu hình: Ngài chỉ ra rằng: tin vào những gì được xác lập vô căn cứ là càng xa chân lý.

Chớ vội tin điều gì chỉ vì điều đó hợp với lập trường bản thân: Ngài dạy: lấy sự chấp ngã, ngã sở làm thước đo sự thật là sai lầm.

Chớ vội tin điều gì chỉ vì điều đó được căn cứ trên những dữ kiện hời hợt: Ngài dạy: sự mơ hồ thiếu xác đáng không phải là nơi chọn mặt gởi vàng.

Chớ vội tin điều gì chỉ vì điều đó hợp với định kiến của mình: Ngài khuyến cáo định kiến bản chất là sai lạc nếu tin theo sẽ đánh mất cơ hội tiếp cận sự thật.

Chớ vội tin điều gì chỉ vì điều đó được sức mạnh và uy quyền bảo trợ: Ngài nhắc nhở : chân lý là chân lý, vượt ngoài cái gọi là lý của kẻ mạnh.

Chớ vội tin điều gì chỉ vì điều đó được nhà truyền giáo hay Đạo sư mình tuyên thuyết: Ngài chỉ ra: Giáo pháp luôn là bậc thầy đúng nghĩa, nương Pháp cũng là nương thầy, nương Phật, sự cố chấp cứng nhắc vào người thuyết Pháp dễ bỏ quên Giáo Pháp Pháp thân.

Sống giữa những sự va đập trùng trùng của muôn vạn đối thể, với đặc tính bất toàn cố hữu, con người sẽ dao động quay cuồng trong những đường cong hấp lực của định kiến. Mâu thuẫn và sự đấu tranh, sự lầm lạc và cuối cùng là sự trả giá nghiệt ngã là điều tất yếu. Bởi thế, Đức Phật đã chỉ rõ:

“ …Này các thiện nam tín nữ, khi nghe một điều gì, các vị phải quán sát, suy tư và thể nghiệm, chỉ khi nào sau khi kiểm nghiệm các vị thực sự nhận thấy: “Lời dạy này tốt lành, đạo đức, hướng thiện, chói sáng và được người trí tán thán. Nếu sống và thực hiện các lời dạy này sẽ đưa đến hạnh phúc, an lạc ngay hiện tại và về lâu về dài thì lúc ấy quý vị hãy đặt niềm tin bất động và thực hành theo”. (Kinh Kalama, Tăng Chi Bộ III).

Sẽ có những cánh cửa mở ra để mỗi người còn những cơ hội thể nhập Thật nghĩa. Nhưng những quyền lực mền luôn rình rập quanh ta, đó chính là những thông tin hay hệ thống những thông tin với nguồn năng lượng xám, ẩn hiện như những bàn tay sát thủ bọc nhung tiềm nhập vào tâm thức, khuynh loát và đưa tâm trí con người vào vòng lệ thuộc êm ái, mở lối cho vòng bế tắc và băng hoại khởi hoạt.

Nhưng Thế Tôn đã khai thị, ánh sáng đã và đang hứa hẹn những khung trời thoáng đạt của nhân tâm.


Các bài viết khác

Kính báo tin: Sa di Bồ tát giới pháp danh Quang Nhiếp, tự Hiền Niệm đã xả báo thân

Kính báo tin: Sa di Bồ tát giới pháp danh Quang Nhiếp, tự Hiền Niệm đã xả báo thân

Nam Mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Phật.

Toàn thể Tăng chúng chùa Phước Long chúng con thành kính cáo phó; Sa di Bồ tát giới pháp danh Quang Nhiếp, tự Hiền Niệm, thuộc Tăng chúng chùa Phước Long, Bình Định đã xả bỏ báo thân, về với tịch quy lạc quốc...

Thông báo: Khoá tu “Một Ngày Phước Huệ” mùng 07 tháng 10 năm Kỷ Hợi (2019) tại chùa Phước Long, Tây Sơn, Bình Định

Thông báo: Khoá tu “Một Ngày Phước Huệ” mùng 07 tháng 10 năm Kỷ Hợi (2019) tại chùa Phước Long, Tây Sơn, Bình Định

Trong Kinh Phổ Môn có dạy, nếu ai lâm nạn mà chí thành xưng danh hiệu cầu nguyện đức Quán Thế Âm Bồ Tát thì lửa không cháy, nước không trôi, quỷ không hại, xiềng xích không trói, tối tăm thành sáng suốt, thù oán thành thân cận. Với hạnh đại từ, đại bi của Bồ Tát Quán Thế Âm...

Suy nghĩ về hướng giáo dục đạo Phật cho tuổi trẻ

Suy nghĩ về hướng giáo dục đạo Phật cho tuổi trẻ

Tuổi trẻ học Phật không có mục đích trở thành nhà nghiên cứu Phật học, mà học Phật là tự thực tập khả năng tư duy bén nhạy, linh hoạt, để có thể nhìn thẳng vào vào bản chất sự sống. Cho nên, sự học Phật pháp không hề cản trở sự học thế gian pháp; kiến thức Phật học không xung dột với kiến thức thế tục. Duy chỉ có điều khác biệt, là học Phật khởi đi từ thực trạng đau khổ của nhân sinh để nhận thức đâu là hạnh phúc...

Đức Phật dạy về Bố thí

Đức Phật dạy về Bố thí

Do vị ấy bố thí không làm tổn thương mình và người khác, bất cứ nơi nào quả của việc bố thí ấy chín muồi, vị ấy sẽ được giàu có, sung mãn, đại phú, vị ấy sẽ không bị mất mát tài sản bất cứ lý do gì, dù là do lửa cháy, lụt lội, bị vua tịch thu, trộm cướp hay do những người thừa kế bị ghét bỏ chiếm đoạt...

Phân tích Bát thánh đạo

Phân tích Bát thánh đạo

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Chánh tri kiến? Tri kiến về khổ, tri kiến về nguồn gốc của khổ, tri kiến về diệt khổ, tri kiến về con đường đưa đến diệt khổ, đó là Chánh tri kiến. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Chánh tư duy? Tư duy về xuất ly, tư duy về vô sân, tư duy về vô hại, đó là Chánh tư duy...

Video

Video Clip

Chân dung Tăng già

  • TT. Thích Viên Hoa (1963-2009) - Chùa Phước Long - thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định
  • Nguyễn triều Quốc sư húy Chơn Luận - Phước Huệ (1869-1945), Tổ khai sơn Chùa Phước Long - thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định
  • HT. Thích Mật Hạnh (1923-2015) - Chùa Tân An, Bình Định
  • HT. Thích Quảng Bửu (1944-2016) - Tu Viện Nguyên Thiều, Bình Định
  • HT. Thích Viên Tánh (1958-2018) - Chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang
  • TT. Thích Huyền Châu - Giám viện Viện Phật Học Bồ Đề Phật Quốc, Hoa Kỳ
  • HT. Thích Quảng Thạc (1925-1996), Chùa An Lạc, Sài gòn
  • HT. Thích Tâm Hoàn (1924-1981), Tổ đình Long Khánh, Qui Nhơn
  • HT. Thích Trí Hải (1876-1950), Chùa Bích Liên, Bình Định
  • Tổ sư Nguyên Thiều - Siêu Bạch (1648-1729), Khai sơn Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • Thiền sư Thích Nhất Hạnh - Làng mai, Pháp quốc
  • HT. Thích Thiện Minh (1922-1978), Thiền viện Quảng Đức, Sài gòn
  • HT. Thích Thiện Hoa (1918-1973), Việt Nam Quốc Tự, Sài gòn
  • HT. Thích Thiện Hòa (1907-1978), Chùa Ấn Quang, Sài gòn
  • Bồ tát Thích Quảng Đức (1897-11 tháng 6 năm 1963) Vị pháp thiêu thân
  • HT. Thích Tịnh Khiết (1890-1973), Chùa Tường Vân, Huế
  • HT. Thích Phước Thành (1918-2013), Chùa Thiên Phước, Bình Định
  • HT. Thích Giác Nhiên (1878-1979), Chùa Thuyền Tôn, Huế
  • HT. Thích Đỗng Minh (1927-2005), Chùa Long Sơn, Nha Trang
  • HT. Thích Hành Trụ (1904-1984), Sài gòn
  • HT. Thích Viên Định, Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • HT. Thích Huệ Chiếu (1898-1965) , Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • HT. Thích Trí Hải (1906-1979) - Hà Nội
  • HT. Thích Đôn Hậu (1905-1992), Chùa Thiên Mụ, Huế
  • HT. Thích Huyền Quang (1920-2008), Tu Viện Nguyên Thiều, Bình Định
  • HT. Thích Kế Châu (1922-1996), Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • HT. Thích Trí Diệu (1916-1982), Chùa Phước Long, Bình Định
  • Hoa sen tánh giác

Câu chuyện bỏ túi

Phật thành đạo

Phật thành đạo

Hãy giải thoát cho nhau thoát khỏi những ràng buộc của tham sân si, cố chấp và tà kiến; hãy mở ra cho nhau những buộc ràng vô lối, những qui ước phàm tục và hãy hiến tặng cho nhau những tự do căn bản và tối thiểu của tâm hồn...

xem các tin khác

Reference Material

Royal patronage of Buddhism during the time of Buddha

Royal patronage of Buddhism during the time of Buddha

Active patronage from different royal houses was a major contributing factor to the growth of Sangha, its missionary activities and successful spread of Buddhism. Admiration for Buddha was obvious when kings and rulers made their claims on his relics after his demise...

xem các tin khác

Góp nhặt lời vàng

Lời vàng của Tổ Qui Sơn

Lời vàng của Tổ Qui Sơn

Nếu mình chưa phải là bậc thượng lưu, vượt thắng bên kia bờ giác thì hãy để tâm nơi giáo pháp, ôn tầm kinh điển, rút ra nghĩa lý tinh hoa, truyền bá tuyên dương, tiếp dẫn hậu lai, đó là cách trả ơn cho Phật tổ...

xem các tin khác

Ẩm thực Phật giáo

Chè trôi nước ngũ sắc

Chè trôi nước ngũ sắc

Đậu xanh ngâm nước vài tiếng cho nở mềm. Sau đó đãi sạch rồi cho vào nồi, đổ nước sâm sấp mặt đậu. Cho nồi đậu lên bếp, đun nhỏ lửa cho đậu chín bở và cạn hết nước...

xem các tin khác

Lượt truy cập

3519130