Trang chính » Phật Quốc Online »

Tu tập để thức phân biệt vọng tưởng giảm dần

Tác giả : Kim Liên

Tác giả

Đề bài: Luận Đại thừa Bách pháp minh môn chia thế giới thành 5 phạm trù tương ứng. Bạn hãy phân tích rõ sự tương ứng này. Nêu ví dụ minh chứng và rút ra bài học nhận thức cho bản thân.

Bài làm:

“Nhậm trì tự tánh, quỹ sanh vật giải”.

“Phàm cái gì, tự nó có được hình dáng hay khuôn khổ làm cho người khi trông đến nó, biết đó là vật gì, thì gọi là pháp”. Trên thế giới có vô vàn các pháp, mỗi pháp được biểu hiện dưới nhiều hình dạng khác nhau. Luận Đại thừa bách pháp minh môn gói gọn các pháp trong 100 pháp và chia làm 5 phạm trù : 1. Tâm pháp có 8; 2. Tâm sở có 51; 3. Sắc pháp có 11; 4. Bất tương ưng hành có 24; 5. Vô vi pháp có 6. Trong 5 loại, lại chia làm hai: Bốn loại trên thuộc về Pháp Hữu vi, loại thứ 5 thuộc về pháp Vô vi.

Đầu tiên là Tâm pháp, có 8 món là nhãn thức, nhĩ thức, tỹ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức, mạt na thức và a lại đa thức. 5 thức trước (tiền ngũ thức) dựa vào 5 giác quan để nhận biết sự sai khác của các sự vật. 5 tâm thức này hoạt động riêng biệt nhau và mỗi tâm thức nhận biết được 1 khía cạnh khác nhau của sự vật.

Nhãn thức là cái biết của mắt. Nhãn thức nương tựa vào nhãn căn để phân biệt màu sắc các vật. Thức của mắt nương theo 9 duyên để phân biệt hình dáng các Pháp rõ ràng hơn, đó là: hư không, ánh sáng, căn, cảnh, tác ý, phân biệt, nhiễm tịnh y, căn bản y và chủng tử.

Nhĩ thức là cái biết của tai. Dựa vào nhĩ căn để nghe âm thanh và dựa vào ý thức để phân biệt âm thanh theo 8 duyên phía trên (ngoại trừ ánh sáng).

Tỹ thức là cái biết của lỗ mũi. Tỹ thức dựa vào mũi và 7 duyên hỗ trợ (ngoại trừ ánh sáng và hư không) để ngửi và phân biệt các mùi.

Thiệt thức là cái biết của lưỡi. Thiệt thức dựa vào thiệt căn để phân biệt hương vị. Thiệt thức cũng có 7 duyên hỗ trợ (ngoại trừ ánh sáng và hư không).

Thân thức là cái biết của thân. Thân thức có 7 duyên hỗ trợ (ngoại trừ ánh sáng và hư không).

Năm tâm thức này chỉ có khả năng hiểu biết về hình tướng một sự vật qua năm khía cạnh khác nhau của mỗi loại (sắc, thanh, hương, vị, xúc) và không thể nhận biết được chiều sâu về tính chất, giá trị và ý nghĩa của sự vật đó. Khi tiền ngũ thức ngưng hoạt động thì những hình ảnh của một sự vật vừa nêu trên nếu như không được Ý thức nhận thức thì liền bị mờ đi và bị biến dạng mất. Điều này có thể thấy khi bạn vừa làm việc vừa nghe nhạc, tai bạn vẫn nghe nhạc nhưng ý thức của bạn lại tập trung vào công việc nên bạn hoàn toàn không biết bài hát mình đang nghe là bài hát gì.

Năm tâm thức trước chỉ có khả năng nhìn nhận một mặt của sự vật còn ý thức có khả năng tổng hợp các cái biết của năm thức và đưa ra cái nhìn toàn diện về sự vật. Ý thức còn có khả năng hồi tưởng lại các pháp dù không được tiếp nhận thông tin từ năm thức trước. Ý Thức chẳng những hiểu biết được những sự vật có thể chất bên ngoài và còn hiểu biết được những sự vật không có thể chất được tàng trữ bên trong nội tâm. Do vậy, trong tám tâm thức thì ý thức là lanh lẹ và khôn ngoan hơn hết. Thức này cũng có công năng chấp ngã và chấp pháp. Do vậy cần phải phá trừ chấp ngã và chấp pháp của Ý thức hay đoạn hoặc và chuyển thành trí. Đến quả vị Phật thì Ý thức thành Diệu quan sát trí, có thể biết được căn cơ của chúng sinh.

Mạt na thức là căn của Ý thức. Mạt na thức có tính chất ngã ái chấp tàng, chấp ta, chấp ngã. Mạt na thức chấp vào kiến phần của A lại đa thức nên thường đưa ra nhận định lệch lạc về vạn pháp. Mạt na thức còn gọi là Thức truyền tống, do nó thu nhận sắc pháp bên ngoài mang vào A lại đa thức sau khi được Ý thức nhận thức, đồng thời Mạt na thức cũng lấy kiến phần của A lại đa thức đưa cho Ý thức để Ý thức nhớ lại. Khi Ý thức đoạn hoặc được chấp ngã và chấp pháp thì Mạt na thức cũng được đoạn. Khi hành giả đạt được Sơ địa thì Mạt na thức chuyển thành “Bình đẳng tánh trí”.

A lại đa thức hay còn gọi là “tàng thức” có 3 ý nghĩa là năng tàng, sở tàng và ngã ái chấp tàng. A lại đa thức chính là kho chứa chủng tử, là nơi vạn pháp sinh ra. Khi hành giả lên “Bát địa” thì tàng thức chuyển thành “Dị thục thức”. Khi lên đến địa vị Đẳng giác thì thành Vô cấu thức. Lên đến quả vị Phật thì tàng thức thành Đại viên cảnh trí. Khi tàng thức thành Đại viên cảnh trí thì tiền ngũ thức biến thành vô lậu hay gọi là “hậu đắc trí”.

Tâm sở hữu pháp có 51 món là những loại dựa trên tâm vương và chịu sự điều hành của tâm vương. 51 món này chia làm 5 loại:

Biến hành là có ở khắp mọi nơi. Biến hành có 5 tâm sở: Xúc, tác ý, thọ, tưởng, tư. 5 tâm sở này đi khắp 4 chỗ là: Tất cả thời gian, tất cả chỗ, tất cả các thức, tất cả tính.

Biệt cảnh là mỗi cảnh riêng khác, 5 tâm sở này mỗi tâm duyên vào một cảnh khác nhau. Năm Tâm Sở này mỗi loại sinh hoạt không quan hệ với nhau và cũng không thể giúp đỡ lẫn nhau chung một hoàn cảnh. Năm Tâm Sở Biệt Cảnh gồm có: Dục, thắng giải, niệm, định, tuệ.

Thiện là một hành động tạo tác đem đến lợi ích cho bản thân mình và mọi người từ hiện tại đến tương lai. Tâm sở thiện có 11 loại: Tín, Tàm, Quý, Vô tham Vô sân, Vô si, Tinh tấn, Khinh an, Bất phóng dật, hành xả, Bất hại.

Căn bản phiền não là nguyên nhân của mọi đau khổ. Những Tâm Sở này gồm có sáu loại. Chúng luôn luôn mê lầm chấp trước và bám lấy những ngã tướng giả dối cũng như những pháp tướng không chân thật cho là thật thể. 6 tâm sở này là Tham, Sân, Si, Mạn, Nghi, Ác kiến (Thân kiến, Biên kiến, Tà kiến, Kiến thủ, Giới cấm thủ).

Tuỳ phiền não là dựa vào căn bản phiền não phát sinh, chia làm 3 loại: Tiểu tuỳ, trung tuỳ, đại tuỳ. Tiểu tuỳ có 10 tâm sở là Phẫn, Hận, Phú, Não, Tật, Xan, Cuống, Siểm, Hại, Kiêu. Trung tuỳ có 2 tâm sở là vô tàm, vô quý. Đại tuỳ có 8 tâm sở là Trạo cử, Hôn Trần, Bất tín, Giải đãi, Phóng dật, Thất niệm, Tán loạn, Bất chánh tri.

Bất định là chưa xác định rõ thiện ác. Bất định có 4 tâm sở là Hối, Miên, Tầm, Tư.

Tâm vương và Tâm sở tạo ra Sắc pháp. Sắc pháp bao gồm hình sắc và màu sắc chia làm 11 loại là 5 căn: Nhãn căn, Nhĩ căn, Tỹ căn, Thiệt căn, Thân căn; và 6 trần: sắc trần, Thanh trần, Hương trần, Vị trần, Xúc trần, Pháp trần.

Tâm vương, Tâm sở và Sắc pháp tạo ra Bất tương ưng hành pháp, đây là những pháp không thuộc hành uẩn, không vận hành theo ngũ uẩn, có 24 loại là Đắc, Mạng Căn, Chúng đồng phận, Dị sanh tánh, Vô tưởng định, Diệt tận định, Vô tưởng báo, Danh thân, Cú thân, Văn thân, Sanh, Trụ, Lão, Vô thường, Lưu chuyển, Định vị, Tương ưng, Thế tốc, Thứ đệ, Thời, Phương, Số, Hoà hiệp tánh và Bất hoà hiệp tánh.

Tâm vương, Tâm sở, Sắc pháp và Bất tương ưng hành pháp là những pháp hữu vi. Đối lập với hữu vi có vô vi pháp trong đó có 6 loại là Hư không vô vi, Trạch diệt vô vi, Phi trạch diệt vô vi, Bất động diệt vô vi, Thọ tưởng diệt vô vi và chân như vô vi.

Ví dụ như khi ăn một bát phở ở Mỹ và nhớ lại hình ảnh mà ta đã từng ngồi ăn phở trong một quán ở Hà Nội. Nhãn thức sẽ đưa ra phân biệt về màu sắc của bát phở, bát phở này to hay bé, màu sắc có bắt mắt hay không? Tỹ thức sau khi ăn (xúc) sẽ phân biệt mùi vị của bát phở này với bát phở từng ăn ở Hà Nội giống nhau và khác nhau như thế nào? (tác ý) Phân biệt trong bát phở có những thành phần gì, cảm nhận xem từng thành phần ấy có những vị giống phở Hà Nội hay không? (thọ) Hay bánh phở, thịt bò có vị khác biệt như thế nào? (Tư) Để so sánh sự khác biệt thì ý thức lấy chủng tử có sẵn trong A lại đa thức để so sánh.

Trong 5 phạm trù thì tâm vương chi phối tất cả nên khi điều tâm cần hộ trì năm căn, khi năm căn được hộ trì thì 5 tâm thức sẽ không tiếp nhận hoặc tiếp nhận ít bất thiện pháp, từ đó A lại da thức có những chủng tử tốt. Tu tập để thức phân biệt vọng tưởng giảm dần và loại bỏ chấp ngã. Khi 5 thức trước và ý thức được tu tập tốt thì Mạt na thức và A lại da thức dần dần biến thành “bình đẳng tánh trí” và “đại viên cảnh trí”.


Các bài viết khác

Kết thúc khóa tu “thất nhật an cư” tại chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang

Kết thúc khóa tu “thất nhật an cư” tại chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang

Sáng ngày 18 / 7 / 2019 (nhằm ngày 16 / 6 / Kỷ Hợi) tại chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang đã trang nghiêm lễ Phật hoàn kinh, kết thúc khóa tu học mùa hè năm 2019 của các chú tiểu. Mặc dù tuổi còn nhở nhưng các sư chú đã tinh tấn thọ trì kinh - luật, và học tập giáo lý thật nghiêm túc...

Thông báo: Thời khóa tu “Thất Nhật An Cư” năm 2019 tại chùa Tây Thiên Tp. Nha Trang

Thông báo: Thời khóa tu “Thất Nhật An Cư” năm 2019 tại chùa Tây Thiên Tp. Nha Trang

Mùa hè năm nay bổn tự chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang dưới sự hướng dẫn của thầy trụ trì Thích Nhựt Lâm, tăng chúng bổn tự khai khóa tu “Thất Nhật An Cư” nhằm sách tấn sơ tâm xuất của các sư chú tiến tu đạo nghiệp, bên cạnh đó còn tạo điều kiện giao lưu tinh thần học hỏi trong tinh thần Lục hòa của nhà Phật...

Chùm ảnh khoá tu “Thất nhật an cư kiết hạ” tại chùa Phước Long, Bình Định

Chùm ảnh khoá tu “Thất nhật an cư kiết hạ” tại chùa Phước Long, Bình Định

Tây Sơn, Bình Định – Sáng ngày 14 / 6 / 2019 (nhằm ngày 12 / 5 / Kỷ Hợi) Bổn tự chùa Phước Long, Phú Phong, Tây Sơn, Bình Định trang nghiêm khai khoá “Thất nhật An cư kiết hạ” từ ngày 14 - 20 / 6 / 2019 nhằm sách tấn Tăng chúng nghiêm trì tinh chuyên Giới - Định - Tuệ, thúc liễm thân tâm tiến tu đạo nghiệp...

Lễ chung thất hương linh Phật tử Nhựt Độ_Trương Thị Sáu: Thiệp cung thỉnh, chức sự đạo tràng và chương trình

Lễ chung thất hương linh Phật tử Nhựt Độ_Trương Thị Sáu: Thiệp cung thỉnh, chức sự đạo tràng và chương trình

May thay chúng con là những người học Phật, hiểu được đạo lý vô thường, sanh diệt. Nhân tuần chung thất của mẹ, chúng con y cứ vào giáo lý Phật đà cùng nhau sắm sanh lễ vật thiết trai cúng dường và cung thỉnh chư tôn thiền đức Tăng Ni chứng minh và chú nguyện cho hương linh mẹ...

Phần 02: Pháp hội Phật đản 2019 tại chùa Phước Long, Bình Định – Hình ảnh thọ trì kinh, niệm Phật và thuyết pháp

Phần 02: Pháp hội Phật đản 2019 tại chùa Phước Long, Bình Định – Hình ảnh thọ trì kinh, niệm Phật và thuyết pháp

Bình Định – Sáng ngày 11 / 5 / 2019 (nhằm ngày 07/4/Kỷ Hợi) chùa Phước Long tại thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định trang nghiêm khai mạc khóa tu “Kính Mừng Phật Đản Phật lịch 2563”. Hình ảnh khóa lễ thọ trì kinh, niệm Phật kinh hành và thời pháp thoại huấn từ của thầy Thích Nhựt Lâm khuyến tấn tứ chúng tu tập...

Video

Video Clip

Chân dung Tăng già

  • TT. Thích Viên Hoa (1963-2009) - Chùa Phước Long - thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định
  • Nguyễn triều Quốc sư húy Chơn Luận - Phước Huệ (1869-1945), Tổ khai sơn Chùa Phước Long - thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định
  • HT. Thích Mật Hạnh (1923-2015) - Chùa Tân An, Bình Định
  • HT. Thích Quảng Bửu (1944-2016) - Tu Viện Nguyên Thiều, Bình Định
  • HT. Thích Viên Tánh (1958-2018) - Chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang
  • TT. Thích Huyền Châu - Giám viện Viện Phật Học Bồ Đề Phật Quốc, Hoa Kỳ
  • HT. Thích Quảng Thạc (1925-1996), Chùa An Lạc, Sài gòn
  • HT. Thích Tâm Hoàn (1924-1981), Tổ đình Long Khánh, Qui Nhơn
  • HT. Thích Trí Hải (1876-1950), Chùa Bích Liên, Bình Định
  • Tổ sư Nguyên Thiều - Siêu Bạch (1648-1729), Khai sơn Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • Thiền sư Thích Nhất Hạnh - Làng mai, Pháp quốc
  • HT. Thích Thiện Minh (1922-1978), Thiền viện Quảng Đức, Sài gòn
  • HT. Thích Thiện Hoa (1918-1973), Việt Nam Quốc Tự, Sài gòn
  • HT. Thích Thiện Hòa (1907-1978), Chùa Ấn Quang, Sài gòn
  • Bồ tát Thích Quảng Đức (1897-11 tháng 6 năm 1963) Vị pháp thiêu thân
  • HT. Thích Tịnh Khiết (1890-1973), Chùa Tường Vân, Huế
  • HT. Thích Phước Thành (1918-2013), Chùa Thiên Phước, Bình Định
  • HT. Thích Giác Nhiên (1878-1979), Chùa Thuyền Tôn, Huế
  • HT. Thích Đỗng Minh (1927-2005), Chùa Long Sơn, Nha Trang
  • HT. Thích Hành Trụ (1904-1984), Sài gòn
  • HT. Thích Viên Định, Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • HT. Thích Huệ Chiếu (1898-1965) , Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • HT. Thích Trí Hải (1906-1979) - Hà Nội
  • HT. Thích Đôn Hậu (1905-1992), Chùa Thiên Mụ, Huế
  • HT. Thích Huyền Quang (1920-2008), Tu Viện Nguyên Thiều, Bình Định
  • HT. Thích Kế Châu (1922-1996), Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • HT. Thích Trí Diệu (1916-1982), Chùa Phước Long, Bình Định
  • Hoa sen tánh giác

Câu chuyện bỏ túi

Phật thành đạo

Phật thành đạo

Hãy giải thoát cho nhau thoát khỏi những ràng buộc của tham sân si, cố chấp và tà kiến; hãy mở ra cho nhau những buộc ràng vô lối, những qui ước phàm tục và hãy hiến tặng cho nhau những tự do căn bản và tối thiểu của tâm hồn...

xem các tin khác

Reference Material

Royal patronage of Buddhism during the time of Buddha

Royal patronage of Buddhism during the time of Buddha

Active patronage from different royal houses was a major contributing factor to the growth of Sangha, its missionary activities and successful spread of Buddhism. Admiration for Buddha was obvious when kings and rulers made their claims on his relics after his demise...

xem các tin khác

Góp nhặt lời vàng

Lời vàng của Tổ Qui Sơn

Lời vàng của Tổ Qui Sơn

Nếu mình chưa phải là bậc thượng lưu, vượt thắng bên kia bờ giác thì hãy để tâm nơi giáo pháp, ôn tầm kinh điển, rút ra nghĩa lý tinh hoa, truyền bá tuyên dương, tiếp dẫn hậu lai, đó là cách trả ơn cho Phật tổ...

xem các tin khác

Ẩm thực Phật giáo

Chè trôi nước ngũ sắc

Chè trôi nước ngũ sắc

Đậu xanh ngâm nước vài tiếng cho nở mềm. Sau đó đãi sạch rồi cho vào nồi, đổ nước sâm sấp mặt đậu. Cho nồi đậu lên bếp, đun nhỏ lửa cho đậu chín bở và cạn hết nước...

xem các tin khác

Lượt truy cập

3385663