Trang chính » Bài viết quan tâm »

Vì chấp ngã nên sinh phiền não

Tác giả : Diệu Vi

ảnh tác giả (bên trái)

BÀI KIỂM TRA CUỐI KỲ

Môn: Đại Thừa Bách Pháp Minh Môn Luận

Đề bài: Luận Đại Thừa Bách Pháp Minh Môn chia thế giới thành 5 phạm trù tương ứng. Bạn hãy phân tích rõ tự tương ứng này?  Nêu ví dụ minh chứng và rút ra bài học cho bản thân?

 BÀI LÀM

Mọi sự vật, hiện tượng tồn tại trong vũ trụ, cụ thể hay trìu tượng, bất cứ cái gì có thể cho ta một khái niệm về nó thì gọi là “Pháp”. Luận đại thừa bách pháp minh môn đã chia thế giới thành 5 phạm trù tương ứng gồm: Sắc pháp, Tâm pháp, Tâm sở pháp, Tâm bất tương ưng hành pháp, Vô vi pháp. Để thấy rõ sự tương ưng của bách pháp với thế giới, cũng như tác dụng, bài học rút ra cho bản thân trên bước đường tu tập, sau đây chúng ta sẽ cùng đi sâu phân tích rõ các mối tương ưng này.

Trong 5 pham trù của 100 pháp thì 4 loại đầu (8 Tâm pháp, 11 Sắc pháp, 51 Tâm sở hữu pháp, và 24 Tâm bất tương ưng hành pháp) thuộc về pháp hữu vi và loại thứ 5 thuộc về 6 pháp Vô vi. “Hữu vi” có tạo tác, có điều kiện sinh khởi, có các tướng trạng: sinh, trụ, dị, diệt và tất cả đều có thể khái niệm được. Vô vi trong chân lí niết bàn, pháp tính, pháp giới đều là những tên gọi khác nhau của cùng một thể tính. Đúng ra thì vô vi không thể được gọi là “pháp” vì nó không thể đạt được bằng khái niệm, ngôn từ để phân biệt, gọi tên nhưng vì trí óc chúng ta không thể nào đạt tới thế giới vô niệm, cho nên bắt buộc phải khái niệm hóa Vô vi, là sự giả lập gọi tên, là cánh cửa đưa hành giả đi vào thế giới Vô niệm.

Tâm vương hơn tất cả là chủ thể mọi hành động. Tâm sở hình thành từ Tâm vương, Tâm vương mất thì Tâm sở cũng mất theo. Tâm vương và Tâm sở hòa hiệp công tác với nhau như vua với quan tạo ra Sắc pháp. Tâm vương, Tâm sở, Sắc pháp kết hợp tạo ra Bất tương ưng hành pháp, tổng cộng lại thành 94 pháp Hữu vi. Cho nên, quá trình tu tập phải giải quyết từ Tâm vương.

Tâm vương (Tâm pháp) tương ứng với các hiện tượng tâm lý ở phương diện nhận thức gồm 8 thức: Nhãn thức, Nhĩ thức, Tỵ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức, Mạt na thức, Alạida thức. Tiền ngũ thức (5 thức trước) hiện ra bên ngoài một cách thô thiển, vô ký với 3 trạng thái khổ, lạc, xả nên cần chặn 5 giác quan như 5 cửa khẩu bằng ý thức tinh tấn cho đến khi Alạida thức chứng đắc thì 5 thức trước biến thành Thành Sở Tác Trí, hóa hiện ba thân Phật để cứu độ chúng sanh. Ý thức (thức thứ 6)  chuyên về phân biệt, nó thừa lệnh của Mạt-na thức để chấp ngã và chấp pháp, dựa trên Mạt-na thức để hành động (lấy Mạt-na làm y cứ) phân biệt ra bên ngoài nhờ tiền ngũ thức; nên cần luyên ý thức thấy tất cả là không, không sinh không diệt, giúp phá trừ ngã chấp làm cho Mạt-na không sai khiến được nữa. Ý thức hoạt động không gián đoạn và mau lẹ hơn cả, bằng công phu tu tập, y cứ nơi kinh điển, khi ý thức tu hai pháp quán không (Nhân vô ngã, Pháp vô ngã), phá chấp ngã và pháp, trừ được một phần thì giải thoát một phần, thấy rõ còn đường đạt đến Diệu Quan Sát Trí, thành Phật thấy rõ căn cơ chúng sinh để hóa độ. Mạt-na thức (thức thứ 7) nương thức thứ 8 sanh khởi, rồi trở lại duyên thức thứ 8 chấp làm ngã, đồng thời Mạt-na thức cũng làm căn bản y để ý thức hoạt động. Với chức năng Truyền tống thức, Mạt-na thức thường chấp vào Kiến phần của Alạida thức, cho Alạida thức là thật ngã, thật pháp, là của mình, tạo ra cảnh giới của phàm phu, luôn luôn lo nghĩ, suy lường tạo ra 4 món phiền não (Ngã si, ngã kiến, ngã mạn, ngã ái). Rất khó tác động vào thức thứ 7 nên ta phải dùng thức thứ 6 tác động lên thức thứ 7, vì khi thuần phục được Ý thức thì Mạt-na thức cũng được thuần phục bằng cách “Vô công dụng hạnh”, cái ngã bị chấp ở thức Mạt-na kia đổi thành vô ngã, mọi sự mê lầm được phá trừ, bỏ đi bốn món phiền não, chứng đắc Bình Đẳng Tánh Trí, có thể biến ra vô lượng thân giúp đỡ chúng sinh. Alạida thức (thức thứ 08) là một kho tàng chứa tất cả Nhân sinh quan và vũ trụ quan với 3 nghĩa: Năng tàng, Sở tàng, Ngã ái chấp tàng, đều thông qua Mat-na thức truyền ra ngoài; lưu lại chủng tử nhưng cũng bị Mat-na thức cắt xén một phần. Thức thứ 7 dùng “Kiến phần” duyên qua Kiến phần của Thức thứ 8 rồi lại bến ra cái Tướng phần là Sắc pháp, song cái “Tướng phần” này không phải thuộc về Alạida thức và cũng không phải thuộc về Mạt-na thức, chẳng qua do 2 thức này cùng nhau biến sanh ra cái ảnh  tượng (tướng phần) rồi vọng chấp cho đó là thật ngã, thật pháp mà thôi. Vì chấp thật ngã nên lúc nào cũng quý trọng cái ngã của mình mà bài xích khinh miệt những cái không phải của mình, bởi thế sinh ra các “Phiền não chướng”. Vì chấp là “Thật pháp” nên lúc nào cũng quý trọng cho ta là hơn hết, mặc dù pháp ấy hư vọng sinh ra “Sở tri chướng”. Khi cái ngã bị chấp của thức Mạt-na kia bị phá trừ chuyển thành Vô ngã thì những hạt giống “hữu lậu” trong Alạida thức bị tiêu diệt, còn lại hoàn toàn hạt giống “vô lậu” thì gọi là Viên thành thật tánh; chân tướng của Alạida thức được hiển bày, đến Kim cang đạo thì thức này được gọi là “Vô cấu” chuyển thành Đại viên cảnh trí, chiếu khắp mười phương thế giới và hiện ra Báo thân Phật và Hóa thân Phật để độ thoát chúng sanh tột đến đời vị lai.

Tâm sở hữu pháp tương ứng với các hiện tượng tâm lý ở phương diện thuộc tính của Tâm vương, có 51 pháp bao gồm 6 nhóm (Biến hành có 5 món; Biệt cảnh 5 món, Thiện 11 món, Căn bản phiền não 6 món; Tùy phiền não 20 món; Bất định 4 món ). Tâm sở là do Tâm vương kết hợp biến hóa ra nên Tâm vương tu chứng thì Tâm sở cũng thanh tịnh. “Biến hành” là hoạt động cùng khắp (chỗ nào cũng có mặt), là những hiện tượng tâm lí “tương ưng” với tất cả 8 thức, bất cứ lúc nào có thức hoạt động thì những tâm sở này cùng xuất hiện. Biến hành tâm sở có 5 món: Xúc, tác ý, thọ, tưởng, tư. Biệt cảnh tâm sở có 5 món (Dục, Thắng giải, Niệm, Định, Huệ), mỗi món duyên mỗi cảnh giới khác nhau, không thể đi khắp tất cả như 5 món Biến hành, cũng như 5 người mỗi người mỗi chỗ và làm mỗi việc không đồng nhau. Thiện tâm sở có 11 món gồm: Tín, Tàm, Quý, Vô tham, Vô sân, Vô si, Tinh tấn, Khinh an, Bất phóng dật, Hành xả và Bất hại. Mười một món Thiện tâm sở này cũng như các vị Trung thần trong nước, hay người tớ trung thành trong nhà làm những việc lợi mình lợi người. Căn bản phiền não có 6 món: Tham, Sân, Si, Mạn, Nghi, Ác kiến. Sáu món phiền não này là nguyên nhân sanh ra mọi đau khổ. Tùy Phiền não có 20 món chia làm 3 loại (Tiểu tùy 10; Trung tùy 2; Đại Tùy biến hóa khắp các tâm sở bất thiện, phạm vi chi phối rộng) gồm: Phẫn, Hận, Phú, Não, Tật, Xan, Cuống, Siểm, Hại, Kiêu; Vô tàm, Vô quý; Trạo cử, Hôn trầm, Bất tín, Giải đãi, Phóng dật, Thất niệm, Tán loạn và Bất chánh tri. Vì hai mươi món phiền não này tùy thuộc vào các căn bản phiền não, nên gọi là “tùy phiền não”. Bất định tâm sở có 4 món là: Hối, Miên, Tầm, Tư. Bốn món tâm sở này, mỗi món đều có hai tính: hoặc thiện hoặc ác không nhất định, nên gọi là “bất định”, chưa định rõ.

Nói chung, tất cả chúng sanh hằng ngày tạo nghiệp lành hay dữ, chịu quả báo khổ hay vui không vượt ra ngoài phạm vi của 8 món Tâm vương và 51  món Tâm sở này.

Sắc pháp là pháp thuộc về Sắc, tương ứng với các hiện tượng vật chất, có hai loại: hình sắc và màu sắc. Sắc pháp  có 11 món là 5 căn: Nhãn căn, Nhĩ căn, Tỹ căn, Thiệt căn, Thân căn và 6 trần: Sắc trần, Thinh trần, Hương trần, Vị trần, Xúc trần và Pháp trần. Sắc pháp là Tướng phần ảnh tượng của Tâm vương và Tâm sở. Trong 6 trần lại bao gồm các yếu tố nhỏ như: Sắc trần, chia làm 25 yếu  tố tạo ra vô lượng màu sắc; Thinh trần, cảnh bị nghe của tai có 12 loại; Hương trần, có 6 yếu tố; Vị trần, có 12 yếu tố; Xúc trần, có 26 yếu tố; Pháp trần, gồm 5 loại là cái bóng dáng của năm trần còn lưu lại trong ý thức. Nghĩa là khi mắt không còn thấy sắc, tai không còn nghe tiếng, cho đến thân không còn biết xúc, mà trong ý thức vẫn nhớ lại bóng dáng của năm trần.

Tâm bất tương ưng hành pháp là những pháp thuộc về hành uẩn, Bất tương ưng hành uẩn, tức là 24 món “bất tương ưng hành”. Hai mươi bốn món này không tương ưng với tâm, chúng chỉ y ba phần; Tâm vương, Tâm sở và Sắc pháp mà giả thành lập, gồm có : Đắc, Mạng căn, Chúng đồng phận, Dị sanh tánh, Vô tưởng định, Diệt tận định, Vô tưởng báo, Danh thân, Cú thân, Văn thân, Sanh, Trụ, Lão, Vô thường, Lưu chuyển, Định vị, Tương ưng, Thế đệ, Thời, Phương, Số, Hòa hiệp tánh, Bất hòa hiệp tánh.

Chín mươi bốn Pháp hữu vi nêu trên giúp chúng ta nhận ra rằng thế giới chỉ là ảnh tượng, như bóng trong gương, như trăng dưới nước, thế mà chúng ta cứ đối trên thế giới này khởi ra các món tham cầu, tạo các nghiệp dữ, v.v… không khác gì người bẻ hoa trong gương, mò trăng dưới nước, không bao giờ tìm được hoa thật và trăng thật. Cần hiểu các pháp do duyên hợp mà sinh, do duyên tán mà diệt nên nó không có tự thể và cũng không có tự tướng. Nó là huyễn có, như nhà ảo thuật giả biến ra các vật, ví như hư không chỉ có cái giả danh mà không có thực thể, nên Kinh Kim Cang nói:

“ Nhất thiết hữu vi pháp

Như mộng ảo bào ảnh

Như lộ diệc như điển

Ưng tác như thị quán”.

Vô vi pháp tương ưng với những hiện tượng không bị lệ thuộc vào nhân duyên. Pháp Vô vi không sanh diệt, không biến đổi, không phải như các pháp Hữu vi là Tâm vương, Tâm sở, Sắc pháp và Bất tương ưng hành có sanh diệt biến đổi. Do các pháp Hữu vi (94 món) diệt rồi, thì pháp Vô vi mới hiện bày (Tứ, sở hiển thị cố). Có sáu pháp Vô vi gồm: Hư không vô vi, Trạch diệt vô vi, Bất động diệt vô vi, Thọ tưởng diệt vô vi, Chân như vô vi. Sáu pháp Vô vi là cảnh giới của Niết bàn (không hình tướng, quốc độ…) là cảnh giới thanh tịnh vắng lặng. Năm pháp vô vi đầu đề cập đến tướng trạng của pháp tính, còn Chân như vô vi đề cập đến tự thể của pháp tính; hay nói cách khác, 5 pháp vô vi đầu, cả thể tính và tên gọi đều chỉ vì phương tiện mà giả lập nên, cuối cùng chỉ có “Chân như vô vi” là thể tính của vạn pháp mà thôi. Chân như vô vi: Không phải Vọng, gọi là Chân, không còn Biến kế sở chấp, không còn điên đảo, không Y tha duyên khởi nên sống với thường hành tức là Thật tánh của các pháp  (Viên thành thật).

Tóm lại, trong luận này nói 8 món Tâm vương là tự thể của thức và hơn tất cả. Năm mươi mốt món Tâm sở là phần sở hữu và tương ưng của thức. Mười một món Sắc pháp là phần hình bóng, do Tâm vương và Tâm sở hiện ra. Hai mươi bốn món Bất tương ưng hành là do ba phần: Tâm vương, Tâm sở và Sắc pháp, phân chia ngôi thứ sai khác mà giả lập. Sáu món Vô vi là do bốn món hữu vi trên (Tâm vương, Tâm sở, Bất tương ưng hành) diệt hết mà hiện bày ra, tức là Thật tánh của thức. Người đời chấp tất cả các pháp thật có: chấp thân này thật có, gọi là Nhân thật, chấp núi sông tất cả các cảnh vật bên ngoài thật có, gọi là Pháp thật. Do chấp thật có (ngã) nên sanh ra tham, sân, si rồi tạo ra các nghiệp sanh tử luân hồi trong lục đạo. Bởi thế nên Phật nói: “Tất cả pháp không thật” (Vô ngã). Nhân vô ngã và Pháp vô ngã, tất cả tồn tại nương tựa vào nhau trong thế giới vật chất và thế giới tinh thần. Ví dụ mô tả dễ thấy nhất sự tương ứng giữa 100 pháp với thế giới là mỗi con người. Trong mỗi con người đều hội đủ 100 pháp.

Qua phân tích rõ sự tương ưng ở trên giúp chúng ta rút ra được bài học cốt lõi cho bản thân trong quá trình tu tập, đó là tu xuất phát từ Tâm vương, đặc biệt là Ý thức tu hai pháp quán không: Nhân vô ngã và Pháp vô ngã, khi đó thức thứ 6 thành tựu “Diệu quan sát trí”, Mạt na thức cũng nhờ đó mà chuyển thành “Bình đẳng tánh trí”, không còn chấp A lại da thức làm ngã, chân tướng của thức thứ 8 được hiển bày và thành tựu “Đại viên cảnh trí”. Tiền ngũ thức cũng theo đó mà chuyển lại đặng “Thành sở tác trí”. Cuối cùng, “Pháp” dụ như thuyền bè qua sông cần bỏ lại để lên bờ giác ngộ, đó là khi ta đạt đến vô niệm thành tựu “Chơn như vô vi”.

Hà nội, ngày 14 tháng 10 năm 2013

PT.Diệu Vi

Отступление Пару слов о себе, Студия Topodin, т


Các bài viết khác

Lễ tiểu tường và cắt băng khánh thành cổng Tam quan chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang

Lễ tiểu tường và cắt băng khánh thành cổng Tam quan chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang

Tp. Nha Trang – Sáng ngày 01 tháng 9 năm 2019 (nhằm ngày mùng 03 / 8 / Kỷ Hợi) Bổn tự, Bổn đạo chùa Tây Thiên thành kính cung đón chư tôn thiền đức Tăng Ni quang lâm và quý Phật tử vân tập về chùa tham dự lễ Tiểu tường cố Hòa thượng đạo hiệu Thích Viên Tánh và cắt băng khánh thành cổng Tam quan chùa Tây Thiên...

Kết thúc khóa tu “thất nhật an cư” tại chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang

Kết thúc khóa tu “thất nhật an cư” tại chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang

Sáng ngày 18 / 7 / 2019 (nhằm ngày 16 / 6 / Kỷ Hợi) tại chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang đã trang nghiêm lễ Phật hoàn kinh, kết thúc khóa tu học mùa hè năm 2019 của các chú tiểu. Mặc dù tuổi còn nhở nhưng các sư chú đã tinh tấn thọ trì kinh - luật, và học tập giáo lý thật nghiêm túc...

Thông báo: Thời khóa tu “Thất Nhật An Cư” năm 2019 tại chùa Tây Thiên Tp. Nha Trang

Thông báo: Thời khóa tu “Thất Nhật An Cư” năm 2019 tại chùa Tây Thiên Tp. Nha Trang

Mùa hè năm nay bổn tự chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang dưới sự hướng dẫn của thầy trụ trì Thích Nhựt Lâm, tăng chúng bổn tự khai khóa tu “Thất Nhật An Cư” nhằm sách tấn sơ tâm xuất của các sư chú tiến tu đạo nghiệp, bên cạnh đó còn tạo điều kiện giao lưu tinh thần học hỏi trong tinh thần Lục hòa của nhà Phật...

Chùm ảnh khoá tu “Thất nhật an cư kiết hạ” tại chùa Phước Long, Bình Định

Chùm ảnh khoá tu “Thất nhật an cư kiết hạ” tại chùa Phước Long, Bình Định

Tây Sơn, Bình Định – Sáng ngày 14 / 6 / 2019 (nhằm ngày 12 / 5 / Kỷ Hợi) Bổn tự chùa Phước Long, Phú Phong, Tây Sơn, Bình Định trang nghiêm khai khoá “Thất nhật An cư kiết hạ” từ ngày 14 - 20 / 6 / 2019 nhằm sách tấn Tăng chúng nghiêm trì tinh chuyên Giới - Định - Tuệ, thúc liễm thân tâm tiến tu đạo nghiệp...

Lễ chung thất hương linh Phật tử Nhựt Độ_Trương Thị Sáu: Thiệp cung thỉnh, chức sự đạo tràng và chương trình

Lễ chung thất hương linh Phật tử Nhựt Độ_Trương Thị Sáu: Thiệp cung thỉnh, chức sự đạo tràng và chương trình

May thay chúng con là những người học Phật, hiểu được đạo lý vô thường, sanh diệt. Nhân tuần chung thất của mẹ, chúng con y cứ vào giáo lý Phật đà cùng nhau sắm sanh lễ vật thiết trai cúng dường và cung thỉnh chư tôn thiền đức Tăng Ni chứng minh và chú nguyện cho hương linh mẹ...

Video

Video Clip

Chân dung Tăng già

  • TT. Thích Viên Hoa (1963-2009) - Chùa Phước Long - thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định
  • Nguyễn triều Quốc sư húy Chơn Luận - Phước Huệ (1869-1945), Tổ khai sơn Chùa Phước Long - thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định
  • HT. Thích Mật Hạnh (1923-2015) - Chùa Tân An, Bình Định
  • HT. Thích Quảng Bửu (1944-2016) - Tu Viện Nguyên Thiều, Bình Định
  • HT. Thích Viên Tánh (1958-2018) - Chùa Tây Thiên, Tp. Nha Trang
  • TT. Thích Huyền Châu - Giám viện Viện Phật Học Bồ Đề Phật Quốc, Hoa Kỳ
  • HT. Thích Quảng Thạc (1925-1996), Chùa An Lạc, Sài gòn
  • HT. Thích Tâm Hoàn (1924-1981), Tổ đình Long Khánh, Qui Nhơn
  • HT. Thích Trí Hải (1876-1950), Chùa Bích Liên, Bình Định
  • Tổ sư Nguyên Thiều - Siêu Bạch (1648-1729), Khai sơn Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • Thiền sư Thích Nhất Hạnh - Làng mai, Pháp quốc
  • HT. Thích Thiện Minh (1922-1978), Thiền viện Quảng Đức, Sài gòn
  • HT. Thích Thiện Hoa (1918-1973), Việt Nam Quốc Tự, Sài gòn
  • HT. Thích Thiện Hòa (1907-1978), Chùa Ấn Quang, Sài gòn
  • Bồ tát Thích Quảng Đức (1897-11 tháng 6 năm 1963) Vị pháp thiêu thân
  • HT. Thích Tịnh Khiết (1890-1973), Chùa Tường Vân, Huế
  • HT. Thích Phước Thành (1918-2013), Chùa Thiên Phước, Bình Định
  • HT. Thích Giác Nhiên (1878-1979), Chùa Thuyền Tôn, Huế
  • HT. Thích Đỗng Minh (1927-2005), Chùa Long Sơn, Nha Trang
  • HT. Thích Hành Trụ (1904-1984), Sài gòn
  • HT. Thích Viên Định, Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • HT. Thích Huệ Chiếu (1898-1965) , Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • HT. Thích Trí Hải (1906-1979) - Hà Nội
  • HT. Thích Đôn Hậu (1905-1992), Chùa Thiên Mụ, Huế
  • HT. Thích Huyền Quang (1920-2008), Tu Viện Nguyên Thiều, Bình Định
  • HT. Thích Kế Châu (1922-1996), Tổ đình Thập Tháp, Bình Định
  • HT. Thích Trí Diệu (1916-1982), Chùa Phước Long, Bình Định
  • Hoa sen tánh giác

Câu chuyện bỏ túi

Phật thành đạo

Phật thành đạo

Hãy giải thoát cho nhau thoát khỏi những ràng buộc của tham sân si, cố chấp và tà kiến; hãy mở ra cho nhau những buộc ràng vô lối, những qui ước phàm tục và hãy hiến tặng cho nhau những tự do căn bản và tối thiểu của tâm hồn...

xem các tin khác

Reference Material

Royal patronage of Buddhism during the time of Buddha

Royal patronage of Buddhism during the time of Buddha

Active patronage from different royal houses was a major contributing factor to the growth of Sangha, its missionary activities and successful spread of Buddhism. Admiration for Buddha was obvious when kings and rulers made their claims on his relics after his demise...

xem các tin khác

Góp nhặt lời vàng

Lời vàng của Tổ Qui Sơn

Lời vàng của Tổ Qui Sơn

Nếu mình chưa phải là bậc thượng lưu, vượt thắng bên kia bờ giác thì hãy để tâm nơi giáo pháp, ôn tầm kinh điển, rút ra nghĩa lý tinh hoa, truyền bá tuyên dương, tiếp dẫn hậu lai, đó là cách trả ơn cho Phật tổ...

xem các tin khác

Ẩm thực Phật giáo

Chè trôi nước ngũ sắc

Chè trôi nước ngũ sắc

Đậu xanh ngâm nước vài tiếng cho nở mềm. Sau đó đãi sạch rồi cho vào nồi, đổ nước sâm sấp mặt đậu. Cho nồi đậu lên bếp, đun nhỏ lửa cho đậu chín bở và cạn hết nước...

xem các tin khác

Lượt truy cập

3539941